کتاب دایی جان ناپلئون یکی از شاخصترین اثار بلند ادبی ایران در حوزه طنز با دیدگاه و قلمی روانشناسانه، اجتماعی و سیاسی است و این دیدگاه را پزشک زاد بسیار خلاقانه و ظریف در کتاب عرضه می کند کتاب را چندسال پیش خواندم متنی طنز آمیز ،روان غیرخسته کننده دارد که مخاطب را جهت به اتمام رساندن خوانش کتاب تشویق می کند.شخصیت های کتاب دایی جان ناپلئون بر اساس دانش روانشناسی شخصیت خلق شده اند بنابراین چندلایه و دارای عمق هستند.
در این کتاب داییجان نمونه از اختلال شخصیت خودشیفته و پارانوئید است که از فوبیا (انگلیسی هراسی) رنج میبرد؛ پیرمردی نحیف و لاغراندامی است که خود را قهرمان جنگهای ممسنی و کازرون میداند و مدام شرح دلاوریهای خود را در این جنگها (که البته کم ازجنگهای ناپلئون بناپارت پادشاه فرانسوی ندارند!) در میان اقوام و نزدیکان میدهد. از طرفی دیگر داییجان آنچنان اغراقها و بزرگنماییهای خود را دربارهی شجاعت و شهامتش را باور کرده که دچار نوعی پارانویا شده و مدام فکر میکند که همه علیالخصوص انگلیسیها و شوهر خواهرش، آقاجان، قصد توطئه علیه آن وجود بلند مرتبه را دارند.
شخصیت مشقاسم نوکر خانه، دایی جان فرد سادهلوح است که تاییدکننده خودشفیتگی های داییجان است. چون که دایی جان خودشیفته دوست دارند مدام مورد تحسین و تمجید اطرافیان قرار بگیرند.
اسدالله میرزا یکی دیگر از شخصیت های محبوب کتاب است که در طیف مردان دونژوان و هرمستایپ قرار دارد. اسدالله میرزا خوشتیپ، خوشلباس و خوشزبان است، اهل روابط بلندمدت و تعهد نیست، اغواگر و داری جذابیت برای زنان دور و اطرافش است، زبان خارجه میداند و همین باعث جذابیت بیشتر او برای زنان میشود.
تکیهکلام معروف «کار، کار انگلیسیهاست» مهم ترین بحث سیاسی کتاب است که مداوم در متن کتاب تکرار میشود، کنایهای دارد به فوبیای تاریخی ایرانیان نسبت به دشمنان خارجی علیالخصوص انگلیسیها. ایرانیانی که همیشه عادت دارند خطاها و اشتباهات تاریخی خودشان را گردن دشمنان فرضی بیندازند.
ایرج پزشک زاده ( زاده 1306_ وفات 22 دی 1400)
که نام آیینه ها برون ز کوره ها سنگ است